Phạm Khánh Linh (CHS M2, 16 - 20) từng được biết đến với vai trò Tổng đạo diễn một vở nhạc kịch “đình đám” khi còn là học sinh phổ thông. Sau gần 2 năm du học, cô bạn được khán giả trong nước biết đến với dự án nghệ thuật “Những thuở xuân vương” - kịch tương tác kể lại chuyện Hà Nội xưa dưới góc nhìn đầy ấn tượng của thế hệ “gen Z”.

“Nảy mầm” ý tưởng từ những tiết Văn…

Linh hứng thú với việc kể chuyện xưa từ những tiết Ngữ văn trên lớp. Những năm theo học MC, cô bạn may mắn được truyền cảm hứng văn chương từ cô giáo Phạm Thái Lê. Năm lớp 9, Linh xuất sắc đoạt giải Nhất HSG môn Ngữ văn cấp Thành phố. Lên cấp 3, cô bạn liên tiếp giành giải Nhì HSG môn Ngữ văn cấp Thành phố và giải Khuyến khích cấp Quốc gia năm lớp 12. 

Linh khẳng định: “Có lẽ vì học chuyên Văn và sớm được tiếp xúc với nhiều tác phẩm ngày xưa nên mình luôn có sự tò mò, yêu thích đặc biệt với quá khứ; không chỉ là những sự kiện lịch sử khô cứng mà là những gì nằm sâu bên trong: con người, nếp sống, cái “hồn” của một thời đã qua. Hơn nữa, do sinh ra và lớn lên ở Hà Nội nên mình rất yêu nơi này. Mình thường được “tắm” chuyện xưa qua những lời kể của ông bà, bố mẹ rồi những lần đi tham quan bảo tàng, rong ruổi tới những khu di tích ở Thủ đô. Thế nên, mình yêu lắm những nét đẹp trường tồn từ xưa đến nay. Mình nghĩ, nếu chỉ ngắm nhìn, lắng nghe thì chưa đủ. Mình muốn được kể lại những câu chuyện ấy theo cách mới mẻ để có thể chạm tới nhiều người”.

… đến hành trình kể chuyện qua kịch

Những tác phẩm về Hà Nội xưa, về quá khứ có khá nhiều nhưng Linh nhận ra, bên cạnh việc xem và nghe, hình thức để khán giả tiếp cận như: chạm, ngửi, thậm chí trực tiếp tham gia vào mạch truyện, tiếp xúc ở cự ly gần thì lại chưa phổ biến. Trong khi đó, văn hóa và nếp sống của người Hà Nội nói riêng, của Việt Nam nói chung vốn rất sinh động, giàu cảm xúc. Vì thế, cô bạn tin rằng, loại hình kịch tương tác có thể biến những ký ức ấy thành một “bảo tàng sống” - nơi quá khứ không chỉ được kể lại mà được sống cùng khán giả.

Trong dự án này, Linh đảm nhận vai trò đạo diễn kiêm biên kịch. Cô bạn cho biết: “Ý tưởng được hình thành khi mình tham gia kỳ trao đổi học tập tại ĐH Công nghệ Nanyang (NTU), Singapore. Tại đó, mình có cơ hội học môn “Performance & Interaction” (Biểu diễn và Tương tác). Môn học đã mang lại cho mình nguồn cảm hứng, cũng như nền tảng lý thuyết cho loại hình kịch tương tác. Khi về Việt Nam, mình lập tức kêu gọi các bạn tham gia. May mắn là thời điểm thực hiện “Xuân vương” đúng vào kỳ nghỉ nên mình có thể dành toàn bộ thời gian và tâm sức cho vở diễn”.  

Sau 2 mùa hoạt động, “Những thuở xuân vương” đạt gần 2.000 người theo dõi trên cả Facebook và Instagram. Dự án cũng đã 2 lần có mặt tại lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội, tiếp cận được đông đảo công chúng yêu nghệ thuật và văn hoá. Đặc biệt, trong cả 2 mùa, vé đều được bán hết chỉ trong khoảng 15 phút, cho thấy sự quan tâm rất lớn của khán giả. Điều khiến Linh trân trọng nhất là đối tượng khán giả của “Xuân vương” rất đa dạng, từ người lớn tuổi cho tới các bạn trẻ, thậm chí có cả những gia đình nhiều thế hệ cùng đến xem - đúng với tinh thần kết nối quá khứ và hiện tại mà dự án hướng tới.

Để có được thành công đó, Linh tiết lộ: “Ông ngoại mình từng là chủ cửa hàng thuê sách đầu tiên ở Cầu Giấy vào những năm 1990 - 2000, một không gian rất quen thuộc với nhiều thế hệ học sinh, sinh viên Hà Nội thời bấy giờ. Đó không chỉ là nơi cho thuê sách mà còn là một điểm hẹn văn hoá để mọi người đến đọc, trao đổi, trò chuyện và gắn bó với chữ nghĩa. Tới nay, ông mình vẫn lưu giữ gần 1.000 cuốn sách cũ. Quan trọng hơn, ông và mẹ đã kể cho mình nghe rất nhiều câu chuyện, từ cách vận hành một cửa hàng thuê sách ngày xưa, những thói quen đọc, nếp sinh hoạt của người Hà Nội cho tới những ký ức rất đời thường gắn với từng cuốn sách, từng người khách.

Chính những câu chuyện ấy đã trở thành chất liệu để mình xây dựng thế giới của “Xuân vương” một cách chân thực và giàu cảm xúc. Bên cạnh đó, mình may mắn có được một địa điểm tổ chức rất phù hợp: một ngôi nhà “art hub” trên phố Nguyễn Gia Thiều, vốn là căn biệt thự cổ. Ngay từ khi bước vào con ngõ, không gian này đã gợi lên cảm giác hoài niệm. Kiến trúc với cầu thang dốc, ban công và các lớp không gian khác nhau giúp việc triển khai kịch tương tác trở nên tự nhiên hơn. Cuối cùng là sự ủng hộ từ người lớn và các thành viên trong Ban tổ chức. Dù là một loại hình mới và còn nhiều thử nghiệm nhưng mọi người sẵn sàng tin tưởng, đồng hành và cho mình cơ hội được làm đến cùng”. 

Theo Linh, khó khăn lớn nhất mà dự án “vấp” phải chính là loại hình mới. Cách thiết kế tuyến diễn, điều phối khán giả, cũng như cách truyền đạt cho diễn viên và ê-kíp trong quá trình làm là những thử thách không hề nhỏ. Một bài toán khó khác là làm sao đưa khoảng 15 khán giả trong mỗi ca diễn thực sự “đắm chìm” hoàn toàn vào trải nghiệm và được đánh thức nhiều giác quan cùng lúc.

Bên cạnh đó, việc thiết kế trải nghiệm cho khán giả trong một không gian hẹp cũng là một thách thức lớn. Làm sao để mọi người cảm thấy đủ gần để nhập vai nhưng không bị bí bách, quá tải hay mất tự do trong việc di chuyển và cảm nhận là điều mà nhóm phải cân nhắc rất kỹ. Một trở ngại nữa là phần lớn thành viên trong ê-kíp đều là học sinh, sinh viên nên quỹ thời gian dành cho vở diễn khá hạn chế.

“Để vượt qua những khó khăn ấy, chúng mình chọn cách vừa làm vừa điều chỉnh và lắng nghe phản hồi trực tiếp từ khán giả sau mỗi suất diễn để tinh chỉnh dần. Sau 1 năm, không gian tuy thu hẹp lại nhưng được tổ chức hợp lý hơn, tuyến diễn được làm rõ hơn, nhịp độ trải nghiệm được điều tiết tốt hơn và vai trò của khán giả trong câu chuyện cũng được xác định cụ thể hơn. Nhờ vậy, người xem có thể tham gia sâu vào vở diễn mà vẫn cảm thấy thoải mái, không bị “bí”; khiến trải nghiệm ngày càng trở nên trọn vẹn”, Linh nói thêm.

Những bài học để trưởng thành

Thành công của dự án không chỉ nằm ở những con số mà còn là những kỷ niệm, bài học mà Linh cùng các thành viên nhận được. Cô bạn tâm sự: “Ban đầu, chúng mình nghĩ rằng, những người trẻ sẽ là nhóm khán giả chủ động và hào hứng tương tác nhất. Nhưng hoá ra, người lớn tuổi mới là những khán giả nhập vai và tận hưởng trải nghiệm này nhiều nhất.

Chúng mình nhớ ở ca diễn đầu tiên, một cụ bà theo dõi rất chăm chú từng chi tiết nhỏ. Trong một cảnh tương tác, khi khán giả cùng giúp nhân vật nam chính chuẩn bị để gặp nữ chính, bà liên tục nói những lời động viên một cách tự nhiên, rất đời như thể bà đang thực sự ở trong câu chuyện, chứ không phải đang xem kịch. Khoảnh khắc ấy vừa bất ngờ vừa khiến cả ê-kíp xúc động.

Hay ở cảnh tương tác bọc sách, dù đã hết thời lượng của phân cảnh nhưng đa số khán giả vẫn bọc rất hăng say, không muốn dừng lại. Nhiều cô, chú lớn tuổi (đặc biệt là ông mình) còn quay sang chỉ lại cho các diễn viên cách bọc sách sao cho đẹp và đúng kiểu ngày xưa; làm bầu không khí trở nên vừa ấm áp vừa rất vui. Với chúng mình, đó là những khoảnh khắc cho thấy dự án đã chạm được vào ký ức và cảm xúc của khán giả”.